“We gaan het gewoon doen!” – verslag uitstap Ketelhuis WG

7 maart 2026

Zeven jaar geleden gingen bewoners in de Amsterdamse Wilhelmina Gasthuiswijk zelf aan de slag met het idee om een wijkwarmtenet te realiseren. Na een uitdagend maar inspirerend traject, zijn intussen de eerste uitvoeringswerken gestart. Een mooie neerslag van hun proces kan je op deze website terugvinden. Wij waren alvast benieuwd naar de technische en ruimtelijke opbouw van het warmtenet, naar de manier waarop Ketelhuis samenwerkt met de gemeente Amsterdam en de wooncorporatie Stadgenoot om het project te realiseren en financieren, en naar de creatieve bewonerscampagne die Ketelhuis WG doorheen de jaren heeft opgezet.

Op de heenweg maakten we tijdens de busrit alvast kennis met initiatiefnemer van Ketelhuis WG Ted in dit korte filmpje. We kregen een presentatie die inzoomde op de rol van gedragsverandering en sociale relaties in de transitie naar duurzame warmte. Daarna gingen we alvast aan de slag met twee denkoefeningen, één over verschillende bewonersprofielen in onze wijken Ekkergem en Oud-Gentbrugge, en één over mogelijke organisatievormen voor een wijkwarmteproject.

Bij aankomst konden we een uurtje frisse lucht en wat beweging goed gebruiken. We kregen een rondleiding door de wijk van participatieverantwoordelijke Eileen van Ketelhuis. Ze vertelde ons over de verschillende types gebouwen: historische gebouwen uit de 10^e eeuw van het voormalige gasthuis of psychiatrische instelling, recentere appartementsgebouwen van woningcorporatie Stadgenoot, en creatieve woongroepen die ontstonden uit de krakers en kunstenaars die de site nieuw leven inbliezen. Ze leidde ons ook langs de ondergrondse technische ruimte, de warmteleidingen die waren aangevoerd per boot en lagen te wachten om in de grond te verdwijnen, en de locaties voor warmte- en koudeopslag. We kwamen dus op het perfecte moment om de uitvoering van het project in actie te zien.

Daarna kregen we een heerlijke lunch aangeboden in het Toekomsthuis, de uitvalsbasis van Ketelhuis WG. Het toekomsthuis is voor de wijkbewoners ondertussen een vertrouwde plek geworden waar mensen terecht kunnen met allerlei vragen, bezorgdheden en ideeën voor de buurt, en van waaruit Ketelhuis heel laagdrempelig bewoners kan betrekken rond het warmtenet en andere wijkprojecten. Na de lunch volgde een presentatie waarin Ina en Eileen vertelden hoe het idee voor een wijkwarmtenet stap voor stap uitgroeide tot een concreet project. Daarbij bleven de uitgangspunten ‘betaalbaar’, ‘duurzaam’ en ‘van ons’ centraal staan in alle keuzes die voor het project werden gemaakt. Na een uitgebreide vragenronde gingen we zelf aan de slag in twee verdiepende kennissessies: ‘participatie & communicatie’, en ‘organisatie & financiering’.

De belangrijkste lessen rond participatie en communicatie gaan over geduld, wederzijds vertrouwen en transparantie naar de buurt. Omarmen van weerstand blijkt daarbij een sleutel voor betrokkenheid, omdat kritische vragen kunnen bijdragen aan een beter project. Draagvlak opbouwen vraagt tijd en veel tussenstappen voordat het duurzaam kan groeien, en participatie is nooit ‘afgerond’.

Rond organisatievorm en financiering werd duidelijk dat de samenwerking met gemeente Amsterdam, woningcorporatie Stadgenoot, Waterschap AVG en met andere overheden een hobbelig leerproces is geweest. De initiatiefnemers van Ketelhuis WG kozen er bewust voor om als bewoners het wijkwarmtenet zelf in handen te nemen en richten daarvoor een energiecoöperatie en een warmtebedrijf (bv) op. Tegelijk waren ze afhankelijk van de samenwerking met de gemeente voor financiering via verschillende subsidiekanalen en een lening, met woningcorporatie Stadgenoot voor het aansluiten van hun gebouwen, en met het waterschap voor het oogsten van warmte uit het Jakob Van Lennepkanaal.

Het verhaal van Ketelhuis WG toont hoeveel impact je als bewoners kan hebben, zelfs in een complex project zoals een warmtenet. De leerlessen uit het project helpen mee vormgeven aan beleid en instrumenten op nationale schaal en worden uitgewisseld met andere wijken uit binnen- en buitenland. Tegelijk maakte het bezoek ook de grote verschillen tastbaar tussen de Nederlandse en Vlaamse context. Hoewel ook in Nederland financiering en beleid nog voor verbetering vatbaar zijn, was er immers wel een duidelijke beleidsrichting en een nationaal investeringsprogramma voor aardgasvrije wijken. Die context gaf de ‘proeftuin’ van KetelhuisWG de kans om te zoeken, experimenteren en een concreet project vorm te geven.

Met een hoofd vol boeiende inzichten en nieuwe energie stapten we opnieuw op de bus richting Gent. Ongetwijfeld nemen we de inspiratie uit Amsterdam en de nieuwe connecties van de groep mee in de volgende stappen voor ons eigen wijkwarmteproject!

Afbeelding: Griet Juwet, Maud Raemdonck – fotoreportage uitstap Ketelhuis

Auteur: Griet Juwet (Endeavour)